Cuộc thi đào huyệt ở Hungary: 19 đội, 38 người và 1 giờ 21 phút giành chiến thắng

Nghe qua, một cuộc thi đào huyệt trong nghĩa trang công cộng có vẻ giống phần mở đầu của một bộ phim hài đen. Nhưng khi ban tổ chức trải thước dây lên nền đất, chia đúng 19 đội, mỗi đội hai người, rồi đề nghị họ đào một huyệt dài 2 mét, rộng 0,8 mét và sâu 1,6 mét trong thời gian nhanh nhất, tiếng cười biến mất. Thay vào đó là tiếng cuốc bổ xuống lớp đất khô cứng và những giọt mồ hôi bắt đầu thấm vào nghĩa trang. Sự kiện diễn ra tại nghĩa trang công cộng Nyergesújfalu, một thị trấn nhỏ nằm ở phía bắc Hungary. Đây không phải trò chơi dành cho người nhàn rỗi. Hiệp hội những người bảo trì và vận hành nghĩa trang Hungary đứng ra tổ chức với mục đích được nêu rõ: giới thiệu nghề đào huyệt như một nghề thực thụ, đồng thời gột rửa những điều cấm kỵ xung quanh cái chết. Đất tại nghĩa trang vào mùa hè rất khô và rắn, được ví như một đối thủ đáng gờm. 38 thí sinh phải phối hợp nhịp nhàng theo cặp. Họ không chỉ cần đào nhanh. Họ phải giữ cho thành huyệt không bị sạt, đáy huyệt không bị lệch, và kích thước chuẩn xác đến từng centimet. Trước khi là một con số, 1 giờ 21 phút từng là hàng nghìn nhát cuốc được đặt đúng chỗ. Đội chiến thắng là Róbert Nagy và László Kiss. Họ hoàn tất phần việc trong 1 giờ 21 phút và nhận giải thưởng 200.000 forint, tương đương khoảng 640 USD. Trong một trận bóng đá, 81 phút có thể là quãng thời gian trận đấu vẫn còn căng thẳng. Ở nghĩa trang Nyergesújfalu, đó là toàn bộ khoảng thời gian để hai người đưa một khoảng không dài 2 mét và sâu 1,6 mét xuống lòng đất, đủ chỗ cho một cỗ quan tài tiêu chuẩn. Một người thắng cuộc nói: 'Tốc độ là điều chính yếu ở đây, không phải vẻ đẹp.' Câu nói làm lộ ra nguyên tắc của hội thi. Nhưng trong cùng sự kiện, ban tổ chức vẫn chấm giải 'ngôi huyệt được đào đẹp nhất', một kiểu chấm điểm nghệ thuật bên cạnh điểm kỹ thuật. Nghe có vẻ mâu thuẫn. Với người làm nghề, một huyệt đẹp không có nghĩa là trang trí. Nó có nghĩa là những đường vách thẳng, khuôn huyệt khô thoáng, các khoảng cách đều nhau và không làm tổn thương khu vực chôn cất xung quanh. Nghề nào cũng có thẩm mỹ riêng, kể cả khi nghề đó gắn với đất, mồ hôi và nước mắt. Đa số độc giả khi đọc tin này có thể xem đây là một tin lạ để giải trí. Nhưng nếu chỉ dừng ở mức 'ồ, lạ thật', người ta sẽ bỏ lỡ điều quan trọng nhất: cái chết vốn là một ngành dịch vụ đang bị che giấu. Chúng ta ngại nói về cái chết, nhưng chúng ta không ngại thuê người khác lo liệu phần đất sâu 1,6 mét kia. Càng che giấu, người làm nghề càng vô hình. Một cuộc thi thể thao, nếu có thể gọi như vậy, không hề tầm thường hóa công việc. Nó đưa những người thợ ra ánh sáng, cho phép họ kể về tay nghề bằng ngôn ngữ của tốc độ và sự chuẩn xác. Cuộc thi cũng cho thấy điểm mù của một xã hội đang già đi nhanh chóng: nhu cầu mai táng sẽ không biến mất, nhưng đội ngũ làm nghề mai táng đang già hóa. Các quốc gia như Hungary đang phải đối mặt với câu hỏi ai sẽ đào những huyệt cuối cùng, và làm sao để thế hệ trẻ không coi đây là công việc cần tránh. Trong bối cảnh đó, một giải thưởng 640 USD không chỉ là tiền. Nó là thông điệp. Người viết từng dành nhiều năm quan sát bóng đá, nơi mọi thứ được đo bằng bàn thắng và chỉ số chiến thuật. Nhưng ở sự kiện Hungary này, không có bàn thắng nào để ăn mừng. Khoảnh khắc đáng nhớ nhất là khi hai thí sinh dừng lại, đặt xẻng xuống, kiểm tra lại chiều sâu bằng thước, rồi gật đầu. Không có khán đài reo hò, nhưng mặt đất đã trở thành trọng tài duy nhất. Nó không cho phép bàn thắng gỡ hòa, cũng không công nhận một đường chuyền đẹp nếu khuôn huyệt sai quy cách. Chính ở nơi nghiêm trang đó, một công việc thầm lặng bỗng trở thành một môn thể thao của sự tử tế: nhanh để gia đình người mất bớt chờ đợi, đúng để người đã khuất được yên nghỉ, và cẩn thận để những người còn sống không phải thấy một cuộc chia ly thêm phần vụn vỡ. Có lẽ chiến thắng đích thực không nằm ở việc đứng trên bục nhận huy chương, mà là lấp đầy khoảng trống giữa sự sống và cái chết bằng chính đôi bàn tay của mình.