Không quân hàm trong server: khi esports trở thành hạ tầng phúc lợi của quân đội Anh

Buổi tối giữa tuần ở một doanh trại phía đông nước Anh, một trung sĩ và một tân binh vừa nhập ngũ xếp chung một đội hình Rocket League. Không ai chào ai theo cấp bậc. Trong server, hai người ngang hàng — và đó là điều duy nhất ban tổ chức muốn giữ bằng mọi giá.

Tôi đọc câu chuyện này vào một đêm Incheon mưa. Cỏ sân tập Incheon vẫn nhớ từng bước chân tôi đứng chờ, và mười chín năm theo thể thao dạy tôi một phản xạ: khi một tổ chức nằm ngoài làng game mở giải đấu, điều đáng đọc nằm ở luật chơi, không nằm ở giải thưởng.

BFBS Pro League do British Forces Broadcasting Service — đơn vị phát thanh truyền hình của lực lượng vũ trang Anh — tổ chức cho chính quân nhân của mình. Giải đã chạy qua hai mùa. Danh sách tựa game gồm Rocket League, League of Legends và Dota 2. Đêm chung kết đặt tại Bảo tàng Không quân Hoàng gia. Người đại diện ban tổ chức, Robert, gói triết lý của giải trong hai câu: một cộng đồng, và không có quân hàm trong server.

Tuyên bố đó đáng phân tích hơn vẻ ngoài của nó. Bộ luật của giải gồm bốn điểm: thi đấu buổi tối, tránh cuối tuần, nới rộng quy định thay người, và cho phép dời trọn một loạt trận khi cần. Cửa vào mở cho mọi lứa tuổi, mọi cấp bậc, mọi quân chủng.

Điểm sắc nhất nằm ở việc tránh cuối tuần. Trong esports thương mại, tối cuối tuần là khung giờ vàng — nơi nhà tài trợ trả tiền, nơi lượt xem đạt đỉnh, nơi mọi lịch thi đấu được thiết kế xoay quanh. Một giải đấu chủ động nhường khung giờ đó đang nói với người đọc điều gì đó về bản chất của chính nó: cuối tuần là lúc quân nhân bắt chuyến tàu về nhà với gia đình. Nhường cuối tuần nghĩa là nhường lợi ích thương mại cho đời sống riêng của người chơi.

Điều tương tự đúng với quy định dời trận. Trong một giải chuyên nghiệp, cho phép dời nguyên một loạt trận là lỗ hổng về tính toàn vẹn thi đấu — đội nào cũng có thể chọn thời điểm có lợi cho mình. Ở đây, luật đó tồn tại vì một lý do khác hẳn: triển khai, huấn luyện hoặc nhiệm vụ mới có thể ập đến bất cứ lúc nào. Kiến trúc linh hoạt của BFBS Pro League không được thiết kế để bảo vệ tính công bằng của bảng điểm, mà để bảo vệ sự hiện diện của con người trong giải đấu.

Người ngoài thường đọc sai hai lần. Lần thứ nhất, họ coi đây là hoạt động giải trí phụ, thứ có thể cắt đi khi lịch huấn luyện dày lên. Chính tiêu đề bài phỏng vấn gốc phản ánh nỗi lo đó: chơi game là as well as, không phải instead of — làm thêm, chứ không thay thế. Một câu trấn an như vậy chỉ cần thiết khi vẫn còn một bộ phận trong quân đội xem game là thứ đối đầu với nhiệm vụ thật.

Lần thứ hai, họ coi giải đấu này là chuyện nhỏ, không có giá trị công nghiệp. Đây là chỗ tôi thấy khác. Những câu chuyện thành công mà ban tổ chức kể không nói về cúp. Chúng nói về người chơi rời giải để gia nhập đội dân sự nhắm tới giải vô địch thế giới Rocket League, và về những thành viên chuyển sang vai trò bình luận, sản xuất. Một giải cộng đồng đang sản sinh ra lao động không thi đấu — bình luận viên, đạo diễn hình, kỹ thuật viên. Phần lao động đó hầu như không xuất hiện trong mọi bản phân tích esports mà tôi từng đọc.

Người ta nhớ bàn thắng. Tôi nhớ người ngồi dự bị vỗ tay cho đồng đội. Với một giải phúc lợi, tiếng vỗ tay đó là toàn bộ sản phẩm.

Có một chi tiết nhỏ mà tôi cho là quan trọng nhất trong cả bài: nguyên tắc không có quân hàm trong server được ban tổ chức thừa nhận là vay mượn từ một môn thể thao quân đội khác. Việc vay mượn ấy mang tính chủ đích. Nó là một chiến dịch hợp thức hóa — đặt esports nằm cạnh bóng bầu dục quân đội, bóng đá quân đội, những thứ đã được chấp nhận từ lâu. Đêm chung kết tại Bảo tàng Không quân Hoàng gia phục vụ cùng mục đích: gắn game với nghi lễ chính thức, thay vì tách rời hai thứ.

Vẫn còn một điểm cần minh bạch. Bài gốc do một cây viết hoạt động ở vùng giao nhau giữa game, esports và ngành cá cược thực hiện. Điều đó không biến bài viết thành sai, nhưng người đọc nên tách phần thông tin cộng đồng khỏi vùng nhạy cảm đó. Bản thân BFBS Pro League không có dấu hiệu liên quan đến cá cược, và việc giải không trả thưởng vô tình tạo ra một lớp bảo vệ.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi, những giải cộng đồng kiểu này sống nhờ một người giữ nhịp — ở đây là Robert — và chết khi người đó rời đi. Rủi ro lớn nhất của BFBS Pro League không nằm ở tài chính hay tính toàn vẹn thi đấu. Nó nằm ở việc thiếu dữ liệu công khai: số người tham gia chưa từng được công bố, lộ trình người chơi không có bảng theo dõi, chỉ có những câu chuyện ẩn danh.

Phát âm sai một chữ, tôi hiểu ra mình chưa hiểu gì về nền bóng đá đó. Đọc một giải quân đội, tôi hiểu ra esports có thể chảy vào những đường ống mà truyền thông làng game ít khi nhìn tới: phúc lợi, tuyển quân, kỹ năng mềm. Tôi viết chậm. Vì tin rằng trái bóng không bao giờ cần đến mức phải vội — và một mô hình như thế này cần ít nhất ba mùa nữa trước khi ai đó dám gọi nó là xu hướng. Nếu cảnh sát, cứu hỏa hay hội cựu chiến binh sao chép nó trong vài năm tới, chúng ta sẽ phải viết lại định nghĩa cơ sở hạ tầng esports. Còn nếu không ai sao chép, phép thử thật nằm ở chỗ khác: quân đội có đủ kiên nhẫn để hiểu game hay không.