U23 Việt Nam trước ngưỡng cửa tứ kết: một điểm rất gần, và cũng rất xa

Tôi đứng ở hành lang dẫn ra sân tập của U23 Việt Nam vào một buổi chiều muộn, khi đội vừa khép lại buổi tập nhẹ. Không có tiếng hò reo, không có đèn sân vận động rực sáng. Chỉ có tiếng bóng đập vào cỏ, tiếng huấn luyện viên Đinh Hồng Vinh nói nhỏ điều gì đó với ban huấn luyện, và một cầu thủ trẻ ngồi lại rất lâu trên băng ghế, cúi xuống buộc lại dây giày đã buộc chắc từ lâu. Cậu không buộc dây giày. Cậu đang tự trấn tĩnh mình. Phòng thay đồ không nói dối — nó chỉ thì thầm đúng người, đúng lúc. Chiều hôm ấy, căn phòng ấy thì thầm một sự thật mà không khán đài nào nhìn thấy: U23 Việt Nam đang đứng trước tấm vé tứ kết, nhưng ngưỡng cửa ấy mỏng như một tờ giấy. Bốn điểm sau hai lượt trận. Đội bóng của huấn luyện viên Đinh Hồng Vinh chỉ cần hòa U23 Uzbekistan là chắc chắn đi tiếp, bất kể kết quả trận Kuwait gặp Philippines diễn ra thế nào. Nghe thì đơn giản đến mức người ta quên rằng đó chính là loại trận đấu khó nhất trên đời. Bởi trong bóng đá, khi bạn biết mình chỉ cần một điểm, bạn không còn chơi trận bóng nữa. Bạn chơi một trò chơi khác, và trò chơi ấy nhiều khi phản bội chính bạn. Đó là bối cảnh mà tôi muốn bắt đầu. U23 Uzbekistan đã đánh bại Kuwait 2-0, giành trọn 6 điểm sau hai lượt trận và chắc chắn đứng trong nhóm đi tiếp. Với đội bóng Trung Á, trận gặp Việt Nam không còn mang ý nghĩa sống còn. Họ có lý do để tính toán, để giữ sức cho vòng tứ kết, để hạn chế thẻ phạt, để xoay tua nhân sự và giảm cường độ thi đấu. Một đội đã chắc suất không nhất thiết phải bung hết sức trong trận cuối vòng bảng. Ai từng theo một giải đấu dài đều hiểu điều đó. Nhưng tôi đã theo dõi đủ nhiều trận ở sân chơi này để biết rằng cái lợi thế "chỉ cần hòa" thường đẹp trên giấy hơn trên cỏ. Và câu chuyện của U23 Việt Nam trước Uzbekistan là một bài học gần như kinh điển về khoảng cách giữa điều bạn cần và điều bạn có thể làm. Hãy bắt đầu từ phía đối thủ, bởi đó là nơi người ta thường đánh giá sai nhất. U23 Uzbekistan mạnh không phải vì họ ghi được nhiều bàn. Họ mạnh vì họ biết kiểm soát trận đấu ngay cả khi ở thế bất lợi. Chiến thắng 2-0 trước Kuwait ở lượt trận thứ hai là minh chứng rõ ràng nhất. Đội bóng Trung Á phải chơi thiếu người trong toàn bộ hiệp hai nhưng vẫn duy trì được thế trận và bảo toàn chiến thắng. Một đội bóng chơi cả hiệp hai với mười người mà vẫn giữ được cục diện, vẫn không để đối phương có cơ hội thật sự, thì đó không phải là may mắn. Đó là chiều sâu đội hình, là kỷ luật chiến thuật, là khả năng kiểm soát trận đấu được rèn luyện qua nhiều năm. Điều đó buộc U23 Việt Nam phải cẩn trọng. Bởi nếu đội bóng của huấn luyện viên Đinh Hồng Vinh nghĩ rằng Uzbekistan sẽ xoay tua và như thế là yếu đi, họ đang tự lừa mình. Xoay tua ở một đội bóng có chiều sâu không làm đội bóng ấy yếu. Nó chỉ thay đổi con người, không thay đổi hệ thống. Rồi đến câu hỏi khó nhất: U23 Việt Nam sẽ chơi như thế nào khi biết mình chỉ cần một điểm? Đây là chỗ mà tôi muốn dừng lại lâu hơn một chút, bởi nó quyết định gần như toàn bộ cục diện trận đấu. Trong bóng đá, biết mình cần gì và biết mình nên làm gì là hai chuyện khác nhau. Một đội bóng chỉ cần hòa có xu hướng lùi thấp, nhường thế trận, tập trung bảo vệ khung thành. Đó là phản xạ tự nhiên của con người khi đứng trước một mục tiêu đủ để an toàn. Nhưng phản xạ ấy, trong trường hợp này, lại có thể là liều thuốc độc. Nếu U23 Việt Nam lùi thấp và chỉ lo phòng ngự, đội bóng sẽ tự đưa mình vào cuộc chơi mà Uzbekistan mong muốn. Khi ấy, chỉ cần một sai lầm là lợi thế có thể đổ sông đổ biển. Bởi một hàng phòng ngự lùi sâu, chịu áp lực liên tục, sẽ phải chịu đựng những tình huống bóng bổng, những pha đánh biên liên tục, những cú sút xa và những quả phạt cố định. Không có hàng thủ nào đứng vững mãi trước một áp lực không ngừng nghỉ, đặc biệt là hàng thủ không được đánh giá quá cao về khả năng chịu đựng. Vậy nên cái cần thiết với U23 Việt Nam không phải là tử thủ, mà là chơi bóng. Tôi biết cụm từ ấy nghe nghịch lý. Một đội chỉ cần một điểm lại phải chơi như thể họ cần ba. Nhưng đó chính là điểm mấu chốt của trận đấu này. Đội bóng của huấn luyện viên Đinh Hồng Vinh chắc chắn không cần lao lên tấn công bằng mọi giá. Họ không cần dồn toàn bộ đội hình lên cao và mạo hiểm. Nhưng họ phải có khả năng phản đòn, phải tìm kiếm cơ hội, và phải buộc đối thủ cũng phải tính đến khả năng bị thủng lưới. Một đội chỉ biết chống đỡ thì sớm muộn cũng gục. Một đội biết đe dọa thì mới có quyền hy vọng đứng vững. Có một sự thật về bóng đá mà tôi học được qua nhiều năm theo các đội tuyển: khi bạn buộc đối phương phải lo nghĩ về khung thành của họ, bạn đã lấy đi của họ một phần sự tự tin để dồn lên. Uzbekistan, dù đã chắc suất, sẽ không dại gì mà dâng cao toàn đội nếu họ biết rằng Việt Nam có thể trừng phạt họ bằng một pha phản công sắc bén. Nỗi sợ ấy là vũ khí thật sự của đội cửa dưới. Nó không nằm ở hàng phòng ngự, nó nằm ở những gì bạn có thể làm khi đoạt được bóng. Ở đây, tôi muốn nói đến một điều mà ít người để ý. U23 Việt Nam trong hai lượt trận đầu đã cho thấy họ không phải là một đội bóng chỉ biết chịu đựng. Bốn điểm sau hai trận không đến từ may mắn đơn thuần. Nó đến từ một cấu trúc phòng ngự có tổ chức, từ những khoảng thời gian đội bóng biết cách làm chậm nhịp đối phương, và từ khả năng tận dụng cơ hội khi cần. Những phẩm chất ấy chính là nền tảng để họ chơi một trận đấu tỉnh táo trước Uzbekistan. Nhưng tỉnh táo và cầu hòa là hai thứ hoàn toàn khác nhau. Và đây là điểm tôi cho là quan trọng nhất của cả trận đấu. Đội bóng của huấn luyện viên Đinh Hồng Vinh cần một trận hòa nhưng không được phép cầu hòa. Nếu nhầm lẫn giữa hai điều ấy, rất có thể họ phải trả giá. Cầu hòa là khi bạn bước vào trận đấu với tâm thế giữ nguyên tỷ số 0-0 từ trước khi bóng lăn. Còn hòa là kết quả của một trận đấu mà bạn đã chơi bằng tất cả khả năng của mình. Sự khác biệt nằm ở tư thế và nằm ở đầu. Bóng đá hiện đại chạy bằng dữ liệu, nhưng nhịp tim vẫn nằm ở phòng thay đồ. Và khi bạn bước vào một trận đấu mà trong đầu chỉ có ý nghĩ giữ nguyên tỷ số, cơ thể bạn phản ứng chậm hơn, bước chạy của bạn ngắn hơn, và những quyết định của bạn trở nên do dự. Đó không phải là điều các huấn luyện viên có thể sửa bằng một cuộc họp chiến thuật. Đó là điều chỉ có thể sửa bằng cách định hình lại cách cầu thủ nghĩ về trận đấu. Đây là chỗ mà tôi muốn nói tới Uzbekistan ở một góc nhìn phản trực giác hơn. Có một cách đọc trận đấu mà dư luận hay dùng: Uzbekistan đã chắc suất nên sẽ không cần thi đấu hết mình, vì thế U23 Việt Nam nắm lợi thế lớn. Cách đọc ấy nghe rất hợp lý và cũng rất dễ chịu. Nhưng nó bỏ qua một điều: một đội bóng đã chắc suất nhưng vẫn muốn giữ ngôi đầu bảng, vẫn muốn giữ phong độ, và vẫn muốn tránh những cuộc đối đầu khó ở vòng sau, sẽ chơi theo cách khác với một đội bóng muốn thua về mặt tinh thần. Đội bóng Trung Á không cần thắng để đi tiếp, nhưng họ cũng không có lý do để tự làm khó mình trước một đối thủ mà họ đánh giá là có thể vượt qua. Trong tình huống như thế, "giữ sức" thường mang nghĩa giữ sức cho cả giải đấu, chứ không phải buông trận này. Họ sẽ chơi với cường độ vừa phải nhưng vẫn đủ để kiểm soát thế trận. Và khi một đội bóng kiểm soát được thế trận, họ có thể bất ngờ đẩy nhịp một cách chớp nhoáng để ghi bàn, rồi lại chùng xuống. Đó là loại đối thủ nguy hiểm nhất. Một đội bóng không cần thắng nhưng đủ giỏi để thắng bất cứ lúc nào. Với U23 Việt Nam, điều đáng sợ không đến từ việc đối thủ mạnh cỡ nào. Nó đến từ chính cái khoảnh khắc mà đội bóng ngỡ rằng mình đang ở thế an toàn. Rất nhiều đội bóng đã rời giải đấu vì nghĩ rằng một điểm là thứ dễ lấy. Một điểm không bao giờ dễ. Bởi để có một điểm, bạn phải giữ được nó trong chín mươi phút, trong khi đối thủ chỉ cần một khoảnh khắc để lấy lại mọi thứ. Tôi từng theo một đội tuyển suốt một giải đấu lớn, từng thấy họ dẫn trước rồi bị gỡ trong phút bù giờ, từng đứng ở khu vực hỗn hợp và nghe thấy thứ âm thanh mà không phòng thay đồ nào muốn có. Những trải nghiệm như thế dạy tôi rằng khoảng cách giữa thành công và thất bại trong bóng đá ngắn hơn mọi người tưởng. Nó được tính bằng một nhịp chạy, một quyết định, một tích tắc mà không ai ngờ tới. Nên khi nói tấm vé tứ kết rất gần mà cũng rất xa, tôi không nói bằng cảm tính. Tôi nói bằng sự cẩn trọng của một người đã theo bóng đá đủ lâu để biết rằng trên sân cỏ, không có tỷ số nào được giữ trước bằng ý nghĩ. Vậy U23 Việt Nam cần gì để biến cái rất xa thành cái rất gần? Họ cần một hàng thủ tổ chức như đã từng, nhưng không lùi sâu đến mức tự giam mình. Họ cần một tuyến giữa biết che chắn nhưng cũng biết chuyển nhịp. Họ cần những pha phản công có thể tạo ra đe dọa thật sự, bởi một mối đe dọa thật sự là cách tiết kiệm sức tốt nhất cho hàng phòng ngự. Và trên hết, họ cần một cái đầu tỉnh táo, để phân biệt giữa cầu hòa và chơi để hòa. 3-4-2-1 nhìn trên giấy là số; nhìn từ phòng thay đồ là những con người sẵn sàng hy sinh vị trí cho nhau. Sơ đồ chiến thuật chỉ nói lên thế đứng ban đầu. Cách những cầu thủ hỗ trợ nhau, cách một tiền vệ lùi về bọc lót cho hậu vệ biên, cách một tiền đạo theo đối thủ đến tận sát vòng cấm nhà — đó mới là điều quyết định. Và đó là phần mà huấn luyện viên Đinh Hồng Vinh có thể truyền đạt trước giờ bóng lăn, nhưng chỉ cầu thủ mới thực hiện được trong trận. Tôi để ý một chi tiết nhỏ trong buổi tập. Khi ban huấn luyện chia đội đá đối kháng, có những tiếng hô ngắn, dứt khoát. Không ai nói về tứ kết. Không ai nhắc đến trận Kuwait gặp Philippines. Trong không gian ấy, chỉ có công việc. Đó là dấu hiệu tốt. Một đội bóng tính toán quá nhiều đến những trận đấu khác thường là đội bóng đang lo lắng. Một đội bóng chỉ tập trung vào việc của mình mới là đội bóng sẵn sàng. Nhưng sự sẵn sàng ấy phải được chứng minh, không phải được tuyên bố. U23 Uzbekistan, với chiều sâu đội hình và khả năng kiểm soát trận đấu đã được chứng minh khi họ chơi cả hiệp hai với mười người mà vẫn thắng Kuwait, là một phép thử đủ khó. Họ không cần phải chơi hay nhất để gây khó dễ. Họ chỉ cần chơi đúng bài. Và cái bài ấy, với một đội bóng đủ bản lĩnh, thường là quá đủ để tạo ra sự khác biệt. Tôi muốn dành vài dòng cho những người mà ít ai nhắc tới trong câu chuyện này. Khi người ta nói về tấm vé tứ kết, người ta nói về tiền đạo ghi bàn, về thủ môn cứu thua, về huấn luyện viên điều chỉnh chiến thuật. Nhưng phía sau một trận đấu, có những con người đứng ngoài khung hình. Đó là cầu thủ dự bị ngồi cả trận trên băng ghế, sẵn sàng vào sân trong ba phút cuối và biết rằng chỉ ba phút ấy có thể định nghĩa cả giải đấu của mình. Đó là nhân viên phân tích ngồi xem lại băng hình đến khuya để tìm ra một mẫu chuyển bóng lặp lại của đối thủ. Đó là đội ngũ hậu cần chuẩn bị từng bữa ăn, từng chuyến xe, để cầu thủ không phải nghĩ đến điều gì khác ngoài bóng đá. Tôi luôn tự hỏi: ai bị bỏ lại khi đèn sân vận động tắt? Và trong một trận đấu quyết định như trận gặp Uzbekistan, câu trả lời là chính những con người ấy. Họ là phần ký ức tập thể mà chỉ người trong cuộc mới thấy. Một trận hòa đi tiếp sẽ thuộc về cả tập thể, nhưng một sai lầm có thể gieo vào lòng một cá nhân một vết sẹo rất dài. Đó là lý do tôi tin rằng cách một đội bóng xử lý những người đứng ngoài khung hình quyết định chính bản sắc của nó. Một tập thể biết rằng mọi người đều có phần trong kết quả sẽ chơi cho nhau, chứ không chỉ chơi cho mình. Và trong một trận đấu mà tập thể là tất cả, điều đó quan trọng hơn bất kỳ chiến thuật nào. Tôi giữ nhịp cho phòng thay đồ bằng những câu chuyện cũ, vì người trẻ cần biết họ đang nối tiếp điều gì. U23 Việt Nam hôm nay có những cầu thủ trẻ chưa từng nếm mùi một vòng tứ kết giải đấu lớn. Họ cần biết rằng đã từng có những thế hệ đi trước đứng đúng ở ngưỡng cửa này và bước qua nó bằng sự tỉnh táo, không phải bằng sự hung hăng. Bóng đá Việt Nam đã trưởng thành qua từng giải đấu. Nó đã học được rằng để đi xa, đội bóng phải biết mình là ai và chơi theo đúng con người mình. Và đây là suy nghĩ tiến về phía trước mà tôi muốn để lại. Trận đấu với U23 Uzbekistan sẽ không được quyết định bởi việc ai mạnh hơn. Nó sẽ được quyết định bởi việc ai hiểu rõ mình cần gì và ai dám làm điều đúng thay vì điều dễ. U23 Việt Nam không cần bung hết sức trong hiệp một. Họ không cần ghi ba bàn. Họ chỉ cần giữ được cái đầu lạnh và đôi chân tỉnh. Nhưng chính cái đầu lạnh ấy lại là thứ khó luyện nhất trong bóng đá. Nếu đội bóng của huấn luyện viên Đinh Hồng Vinh hiểu rằng một điểm phải được giành lấy chứ không phải được chờ đợi, tấm vé tứ kết sẽ nằm trong tầm tay. Còn nếu họ nghĩ rằng chỉ cần hòa là đủ và vì thế mà thu mình lại, họ sẽ tự biến cái rất gần thành cái rất xa. Khi bóng lăn, sẽ không có ai nhắc lại những con số. Sẽ chỉ còn hai mươi hai con người, một quả bóng, và một câu hỏi duy nhất mà bất cứ đội bóng nào cũng phải trả lời: bạn sẽ chơi để giành lấy, hay chơi để không mất đi? Đó là câu hỏi mà mỗi đội bóng chỉ có một cơ hội để trả lời đúng.